Kako odabrati dobar dom za stare?

Domovi za stare su poznati još od vremena stare Grčke gde su se zvale ksedonohije – utočišta za sirotinju i gerontohomijeprihvatilišta za stare. Nastajale su u isto vreme kad i prve bolnice.

U srednjem veku razvijaju se širom Evrope i najčešće se zovu hospitumi– ustanove koje su nešto između hotela za namernike, skloništa ili ubožišta za nemoćne stare osobe bez porodice. Ubožišta su se nalazila uglavnom u sastavu manastira ili ispred gradskih kapija. Objekti hospituma su bili različitog standarda i veličine.
U Hrvatskoj su se zvale hospitale i prve su nastale u Dubrovniku još 1347. godine. Prva bolnica se zvala „hospitale magnum„, kasnije je preimenovana u „Domus Christi„. Bila je kao i drugi hospitali onog doba, više sklonište za starce nego li bolnica, uz nju je postojala i apoteka, koja  radi i dan danas od 1420.
U Srbiji su u XIII i XIV veku takva utočišta i prihvatilišta osnivana pri našim manastirima (Studenica, Mileševa, Dečani, Ravanica). Prevashodno su bila namenjena ostarelim monasima. Za vreme turske vladavine nisu bili u funkciji.
Od početka XVII veka, hospitumi se u Evropi razvijaju u dva pravca:
  • na jednoj strani su bolnice,
  • a na drugoj azili u kojima se veoma dugo ništa ne menja, osim što njihov broj naglo raste krajem XIX i početkom XX veka.
Prihvatilišta su postajala neophodna zbog sve većeg broja isluženih, ostarelih radnika bez ikakvih prihoda koje je nekako trebalo zbrinuti sa ulica. U Srbiji pred Drugi svetski rat postojalo je nekoliko ovakvih skloništa-domova, nekoliko većih u Beogradu imalo je oko 600 postelja.

U posleratnim promenama, u duhu socijalističkog društva koje se razvijalo osnivali su se i zakonom bili zaštićeni prvi domovi za stare kao vrsta stalnog smeštaja. Neki domovi penzionera su na području Jugoslavije imali funkciju rešavanja problema stambenog pitanja ljudi koji su otišli u penziju bez dobijenog stana od preduzeća za koje rade.
Oni su bili primani u garsonjerski deo ustanova – domova za stare.
Dom penzionera na Karaburmi je bila prva posleratna ustanova u Beogradu i u Republici Srbiji koja je namenski građena za penzionere i druga stara lica. Počeo je sa radom 1963. i imao kapacitet od 120 mesta u samom Domu i 32 mesta u garsonjerama u dvorištu Doma. Dom je bio na pogodnom mestu, ne mnogo udaljen od centra grada, sa prostranim dvorištem sa puno cveća i stabala oraha.
Normativi i standard za rad Domova za stare datiraju još od 1977. kad je održan i Prvi gerontološki Kongres Jugoslavije. Ti standardi se i dan danas odnose na sve mreže specijalnih stanova i domova za penzionere i druga stara lica, na klubove za dnevni boravak i okupaciono angažovanje starih osoba, na servise za usluge u domaćinstvu ostarelih lica.
Usluga zbrinjavanja starih lica u domovima u Srbiji danas postoji u oko 90 opština.
Prema Zakonu o socijalnoj zaštiti iz 2011. državni Domovi za penzionere/gerontološki centri više ne služe samo za smeštaj starijih ica, već su to ustanove namenjene smeštaju odraslih osoba od 24 do 64 godine starosti i starijih lica sa 65 i više godina.
Danas u Srbiji funkconiše više od 40 državnih javnih ustanova za smeštaj odraslih i starijih osoba smeštajnim kapacitetima oko 10 hiljada mesta i oko 130 privatnih domova sa kapcitetom od oko 3000 mesta.

Značaj i misija Domova za stara lica


Dom za stare je ustanova kojoj je osnovni cilj i zadatak pomoć starijim licima u sklopu stalnog smeštaja, obezbeđivanje njihove kompletne brige (stanovanje, ishrana, održavanje lične higijene, briga o zdravlju, nega, radne aktivnosti i korišćenje slobodnog vremena), a može pružati i usluge poludnevnog i celodnevnog boravka, ali i pomoći i nege u kući. Domovi su nezamenjive ustanove za zbrinjavanje starih osoba koje više nisu u mogućnosti brinuti o najosnovnijim životnim potrebama, a nemaju nikakvu pomoć svojih srodnika.
To su mesta koja osobi sa znatno smanjenim fizičkim i ostalim mogućnostima osiguravaju život dostojan čoveka.
Potražnja za domovima je uvek aktuelna uprkos činjenici da ja glavni prigovor domskom smeštaju što se stara osoba izdvaja iz njene fizičke i socijalne sredine te se tako izlaže pojačanom stresu. Promena boravišta uzrokuje neugodnosti u bilo kojoj životnoj dobi, ali je posebno teška u starosti. Za stariju osobu promena mesta boravišta često je praćena socijalnom izolacijom, problemima u prilagođavanju i osećajem da se nekomu nameće ili da joj se neko nameće.


Коментари